piątek, 21 stycznia 2011

JAKI JEST, JAKI MOŻE BYĆ, JAKI POWINIEN BYĆ NAUCZUCIEL ? PRACA Z PEDEUTOLOGII

PRACA Z PEDEUTOLOGII

JAKI JEST, JAKI MOŻE BYĆ, JAKI POWINIEN BYĆ NAUCZUCIEL ?




SPIS TREŚCI :

1. ZNACZENIE POJĘCIA NAUCZYCIEL
2. JAKI JEST NAUCZYCIEL
3. JAKI POWINIEN BYĆ NAUCZYCIEL
4. JAKI MOŻE BYĆ
BIBLIOGRAFIA


1. ZNACZENIE POJĘCIA NAUCZYCIEL



Subdyscypliną pedagogiczna, która zajmuje się rozwojem, rolą i znaczeniem nauczyciela w kulturze jest pedeutologia ( z.gr. paideutes – nauczyciel, logos – słowo, nauka ). Najprościej rzecz ujmując pedeutologia to wiedza o nauczycielu.
Pojęcie nauczyciel zmieniało się na przestrzeni wieków. „Zawsze jednak zasadniczą funkcją nauczyciela było uspołecznienie dzieci i przekazanie im dziedzictwa kulturowego, tak aby były przygotowane do funkcjonowania w społeczeństwie.”
Zawód nauczyciela jest wiernym odzwierciedleniem rozwoju społeczeństwa. Model nauczyciela wynikał zawsze z charakteru stosunków społeczno – politycznych, natomiast kształtowano go na wzór epoki W zależności kto pełnił te funkcje taki ona kierunek obierała. Na początku łączono ją ze starszyzną rodową, poprzez kapłanów i guwernantów dochodząc aż do profesjonalnych nauczycieli współczesnych czasów. Raz nauczyciel miał być pokornym sługą, raz człowiekiem światłym i wszechstronnym i znów posłusznym urzędnikiem. Z biegiem czasu gdy kształcenie stawało się masowe, niewystarczające było poznanie przez nauczyciela tylko tego, czego miał nauczać. Do nauczania dzieci nieodzowny stał się obowiązek posiadania wykształcenia w zakresie metod nauczania i wychowania oraz wiedza psychologiczna o dziecku, podstawach jego rozwoju, mechanizmach i prawidłowościach nauczania wychowania. Henryka Kwiatkowska wychodzi z założenia z którym się w pełni zgadzam, że : "nauczyciel to zawód i powołanie, to zdolności wrodzone i wyuczone, to odpowiedni zbiór cech osobowości temperamentu, to umiejętność poświęcania się dla dobra innych osób, to miłość do dzieci. Praca w zawodzie powinna przynosić nauczycielowi przyjemność i satysfakcje, bez względu na różne okoliczności i sytuacje (np. stan materialny)" Otóż, być docenianym nauczycielem spotykającym się z akceptacją wśród młodych ludzi oraz dzieci to nie lada wyzwanie. Czasem na taki autorytet pracuje się latami bowiem trudno jest trafić do rzeszy indywidualności.
Zdaniem Krzysztofa Kruszewskiego „wszystkie zawodowe czynności nauczyciela podporządkowane są jednemu zadaniu: doprowadzenia do tego żeby w psychice ucznia zaszły pożądane zmiany.” Należy jednak pamiętać przy tym że nie mają być to zmiany narzucone przez nauczyciela a raczej zmiany będące wynikiem naprowadzenia ucznia na właściwy tok myślenia.





2. JAKI JEST NAUCZYCIEL…?



Szkoła jako wytwór życia społecznego wraz ze zmianami tego życia podlega swoistym przemianom. Zazwyczaj jednak nie nadąża za zmianami współczesnego świata, toteż łatwo staje się przedmiotem ostrej krytyki, lecz jak na razie jeszcze nie wynaleziono instytucji, która by lepiej od szkoły przygotowała młode pokolenia do życia w społeczeństwie. „Osoby kończące specjalizację nauczycielską twierdzą że uzyskane w toku studiów kwalifikacje nie przystają do współczesnych wymagań pracy dydaktycznej, a zwłaszcza pracy wychowawczej... Nauczyciele w dużej mierze uczą się tego, co nie ułatwia zrozumienia współczesnej szkoły, a przede wszystkim rozumienia odmiennej sytuacji edukacyjnej i egzystencionalnej dzisiejszej młodzieży. Mimo bogatej refleksji teoretycznej dotyczącej kształcenia nauczycieli praktyka edukacyjna pozostaje zapóźniona, cechuje ja tradycjonalizm” . Przez wiele lat, dzień w co dzień, klasy pozostają tylko miejscami, które wypełniają „aktorzy” tzn. nauczyciele i uczniowie, aby na „scenie” jaką jest niewątpliwie klasa (szkoła) odgrywać sztukę odgórnie narzuconych tekstów programów szkolnych, które wykładane w sposób mechaniczny nie trafiają do dzisiejszej młodzieży. Wspaniale ujął to w dwudziestoleciu międzywojennym Witold Gombrowicz w „Ferdydurke”. W jednej ze scen nauczyciel topornie wykłada, że uczniowie powinni zachwycać się twórczością Słowackiego gdyż „wielkim poetą był”. Te trzy słowa to jedyny argument nauczyciela jaki przedstawił. Indywidualne odczucia ucznia nie były ważne ponieważ Słowacki „wielkim poetą był”. Sytuacja mimo iż opisana przed wojną ma odzwierciedlenie we współczesnej szkolnej rzeczywistości. Nauczyciele nie pozwalają uczniom rozwijać swojej indywidualności, ponieważ szkoła nastawiona na pewne schematy ich nie lubi. Uczniowie buntując się przeciw takiemu traktowaniu nie chcą identyfikować się ze szkołą, uważają ja za zło konieczne i czują się tłamszeni. W ten sposób dzieci i młodzież, która zmuszona obowiązkiem chodzenia do szkoły oraz dorośli, którzy chodzą do szkół często nie po to aby się rozwijać lecz dlatego, że takie są wymogi rynku pracy postępują w myśl zasady: „zakuć, zdać, zapomnieć”. To zdaniem uczniów jedyna zasada której warto przestrzegać. Nie chcą się identyfikować ze szkołą…To urząd - mówią, do którego trzeba chodzić aby dostać papier… Wypowiedzi licealistów są jednoznaczne: „ Chcą abyśmy wszyscy byli tacy sami, jak pionki do gry… Obecnie nauczyciele nie starają się o to aby on zrozumiał ich. Niejednokrotnie wykonują swój zawód z konieczności a nie z powołania.” Dziecko od najmłodszych lat przychodząc do szkoły wpada w „tryb machiny”, gdzie królują stopnie ze wszystkich przedmiotów. Władzą nauczyciela są oceny, gdyż już tylko poprzez oceny utrzymuje on porządek w klasie. To raczej smutne stwierdzenie bo pokazuje, że nauczycielom brakuje właściwych form wychowania, a straszenie uczniów ocenami to już nie środek wychowawczy tylko wymuszenie, żeby nie powiedzieć szantaż lub wręcz „terror”. Młodzież we współczesnym świecie jest zagubiona wobec upadku moralnego i przewartościowania się społeczeństwa. Pozostawiona często z samym sobą, ze swoimi kłopotami gdzie w tym wieku jest ich bez liku, w domu czy to z braku czasu rodziców czy z innych powodów traktowani przedmiotowo, sfrustrowani oczekują zrozumienia. „…młodzież jak nigdy wcześniej, oczekuje od nauczyciela wsparcia egzystencjonalnego, uczenia o tym jak żyć w skomplikowanym świecie, jak być sobą przy naporze unifikujących zabiegów mediów, a także grupy rówieśniczej przy presji mód młodzieżowych.” Zadań wychowawczych w tym zakresie mógłby się podjąć nauczyciel, mógłby ale czasem dla nauczycieli przykładowe zorganizowanie wycieczki szkolnej może stanowić problem gdyż nauczyciel unika sytuacji, w których byłby wystawiony na spontaniczność, oczekiwanie rozmowy - może nawet odpowiedzi na osobiste pytania ze strony uczniów.




3. JAKI POWINIEN BYĆ NAUCZYCIEL …?



Psycholodzy, socjolodzy, pedagodzy w swych rozważaniach nad oświatą prześcigają się w próbach ujęcia idealnego nauczyciela. Różne kryteria przyjmowano od cech osobowościowych, poziomu jakości wykształcenia czy wzorców moralnych.
Wg. A.Samsona - idealna szkoła to nie taka „modna" szkoła bezstresowa, lecz normalna czyli taka „ gdzie pracują normami ludzie i wszystko odbywa się na normalnych rynkowych zasadach..." Jego zdaniem szkoła powinna zapewnić dziecku możliwość indywidualnego, samorzutnego, spontanicznego rozwoju psychicznego tzn. nauczyciel nie powinien zapominać o tym, że dziecko ma prawo być „takie jakie jest" czyli, że jest sumą takich a nie innych indywidualności. Szkoła czyli w konsekwencji nauczyciele powinni szanować jego godność, uznawać jego podmiotowość oraz dostosowywać swoje działania do indywidualnych jego właściwości. Wychowanie bowiem nie oznacza narzucenia pewnego modelu – przeciwnie – po przez proces wychowania powinno się wspomagać rozwój wychowanka, namawiać do podejmowania działań, dzięki którym uczniowie doskonalą zdobywaną wiedzę i umiejętności oraz własną osobowość.
Krzysztof Konarzewski stwierdza że: „Nauczyciel to człowiek niewzruszonych zasad i szerokich horyzontów. To jednostka wysoko niosąca posłannictwo mistrza i przyjaźnie podporządkowująca siebie podopiecznym. To uczony w swojej specjalności i wielki znawca duszy młodzieży. Umysł systematyczny, starannie planujący działania na podstawie naukowej wiedzy, ale przy tym szery i spontaniczny w swoich odruchach. Bogata pełnowymiarowa osobowość, ale także człowiek który całym swoim życiem zarówno publicznym jak i prywatnym – daje przykład wychowawczych cnót” . Jest to niewątpliwie definicja idealizująca, jednak moim zdaniem najbardziej trafna bo tylko taki nauczyciel jest wstanie wnieść coś do życia ucznia. Krzysztof Konarzewski podał dość głęboką definicję pod względem zawartości merytorycznej jednak skupia ona w sobie wszystkie elementy które powinny składać się na zawód nauczyciela. Nauczyciel ma doradzać uczniom w strategii uczenia się. Powinien być oszczędny w formułowaniu zaleceń, bo najcenniejsze są własne odkrycia wychowanków. Objaśnianie materiału jest potrzebne o tyle, o ile stwarza uczniom pole do pójścia dalej własnymi siłami. Im lepszy nauczyciel, tym mniej widoczny w klasie. Powinien on również wykorzystywać potencjał ucznia w taki sposób aby za szybko nie zgasł. Powinien słuchać i obserwować.
W książce pt. „Zanim w szkole będzie źle” K.Ostrowskiej i J.Tatarowicza, prof. Uniwersytetu Warszawskiego L. Pytka, który jest m.in. autorem kilku naukowych książek z zakresu patologii społecznej i resocjalizacji zauważył, iż na efektywność procesu wychowania bardzo mocno wpływa klimat, jaki nauczyciele stwarzają uczniom w szkole.
. Jakość i efektywność nauczania miała zależeć : od współzależności cech i elementów strukturalno - organizacyjnych szkół. Zachowania wychowanków i wychowawców oraz struktura formalna instytucji wpływają bezpośrednio na klimat społeczny, natomiast pośrednio - aksjologia pedagogiczna i metodyka oddziaływania wychowawczego. Odwrotnie, zaś klimat społeczny instytucji oddziaływuje na zachowania wychowanków i wychowawców, od czego z kolei jest uzależniona efektywność wychowawcza instytucji jako całości.
Gdzie L.Pytka definiuje „klimat instytucjonalnego środowiska wychowawczego” w ten sposób - „zbiór subiektywnie postrzeganych przez wychowanków i wychowawców charakterystycznych cech, sytuacji, zdarzeń, będących względnie trwałymi skutkami jego funkcjonowania w ramach przyjętego systemu organizacyjnego i pedagogicznego(...)."


RYS 1.
Schemat : Klimat społeczny wśród elementów, określających jakość wychowania szkolnego.
Ogólnie można przyjąć, że klimat społeczny szkoły dotyczy tego, jak członkowie tworzący jej społeczność postrzegają, odbierają to co się dzieje w szkole, klasie i relacjach między członkami tej społeczności oraz jak na to reagują
Klimat w szkole tworzą ludzie, którzy nie przypadkowo znajdują się w tym samym miejscu funkcjonują wg. jakichś zasad i form, także nieformalnych. Nauczyciel powinien w taki sposób oddziaływać na klimat wokół uczniów, aby szkoła w odczuciu wychowanków była bezpieczna, tętniąca radością, otwartością i swobodą – jednocześnie była motorem do prowadzenia twórczego życia.
4. JAKI MOŻE BYĆ NAUCZYCIEL…?


Rozważając nad tym jaki może być nauczyciel, posłużyłem się sylwetkami nauczycieli przypominającymi pięć różnych zawodów i jeden rodzaj zamiłowania. Jest to niezwykłe trudne ponieważ nauczyciel jest też człowiekiem mającym pozytywne i negatywne cechy osobowości.

1 – „Dowódca wojskowy. Nauczyciel „surowy brygadzista" decyduje, rozkazu¬je, kontroluje, wymierza karę opieszałym, chwali za posłuszeństwo. Nigdy nie przyznaje się do błędu lub niewiedzy. Uczniowie boją się takiego nauczyciela, ale niektórym on imponuje.”
Taki typ nauczyciela wprowadza na lekcji dyscyplinę. Jest ona sposobem na wzbudzenie respektu, często obwarowanego strachem. Taka postawa wobec uczniów powoduje, że wychowankowie nie potrafią się wyzbyć strachu co doprowadza do braku koncentracji i tym samym frustracji. Uczniowie uczestnicząc w lekcji są pod wpływem stresu. Nie mając ujścia negatywnych emocji w sytuacji stresogennej dla ucznia, jedyną drogą ucieczki jest agresja. Z drugiej strony taka dyscyplina, może pomóc w formowaniu się twardego charakteru, który ma istotne znaczenie w późniejszym dorosłym życiu. W zależności od charakteru ucznia taki typ osobowości nauczyciela może być powodem budowania autorytetu wśród społeczności uczniowskiej.


2 - „Krytyk literacki. Nauczyciel „bezlitosny krytyk" formułuje wymagania, pokazuje wzory, wyszukuje i wykpiwa błędy, drobiazgowo koryguje. Prace pisemne uczniów skrzą się od czerwonego atramentu, a odezwanie się przy na¬uczycielu sprawia im wielką trudność.”
Pozytywną stroną takiego stylu przeprowadzania lekcji jest fakt iż uczeń wie dokładnie czego od niego oczekuje nauczyciel. Jest on czuły na każdy drobny błąd co później owocuje w dalszym toku nauczania. Niestety często bywa tak, że taka postawa może odbić się na psychice wychowanka. Rola ucznia jest pod wielką presją – uczeń znajduje się pod ustawiczną kontrolą, każde jego potknięcie jest natychmiast dostrzegane i komentowane, wytykane. Musi więc być szczególnie ostrożny, zwłaszcza, że sędziami i to surowymi są - nauczyciele. Skutkiem ubocznym może być poczucie niedowartościowania, co jest częstym powodem narastania kompleksów. Nauczyciel zazwyczaj nie cieszy się uznaniem ze strony wychowanków czego powodem jest nadmierna krytyka.


3 – „Lekarz psychiatra. Nauczyciel „czuły terapeuta" wysłuchuje, pokazuje zrozumienie, analizuje fakty i objawy, doradza. Mniej dba o realizację programu kształcenia. Uczniowie zwierzają mu się z osobistych problemów, a on ceni ich szczerość i zachowuje dyskrecję.”
Nauczyciel zachowując się w ten sposób łatwo zdobywa szacunek i zaufanie, cieszy się popularnością, wzbudza sympatię i gromadzi wokół swojej osoby młodzież.. Taka postawa może się przerodzić w skrajną uległość wobec uczniów, co uczniowie mogą wykorzystywać w sposób niewłaściwy i w co konsekwencji może się to odbić na realizacji programu nauczania, gdyż nauczyciel jest za bardzo skupiony na utrzymywaniu więzi z uczniami i przyjaznej atmosfery w klasie.


4 – „Miłośnik sztuki. Nauczyciel „bezkrytyczny entuzjasta" zachwyca się, cie¬szy się, pielęgnuje, zdobywa uczucia, zabiega o zainteresowanie nauką. Nigdy nie wykazuje rozczarowania i nie sprzeciwia się woli uczniów. Darzą go za to sympa¬tią, ale niekoniecznie szanują.”
Nauczyciel chce za wszelką cenę, wejść w społeczność uczniowską, będąc zbyt pobłażliwym wobec wszelkich zachowań uczniów. Próbuje na wszelkie możliwe sposoby zainspirować ucznia do działania w kierunku zdobywania i pogłębiania wiedzy i umiejętności. Taka postawa nauczyciela powoduje, że cieszy się on dużym uznaniem i sympatią ze strony uczniów ale nie koniecznie szacunkiem. Wynika to z faktu, iż pedagog nie jest stanowczy nie potrafi wyznaczyć granic miedzy relacją uczeń – nauczyciel.


5 - „Trener sportowy. Nauczyciel „zdolny trener" poświęca się sprawie, wska¬zuje cele, integruje zespól, wyznacza zadania, podnosi ducha, analizuje sukcesy i porażki. Jego praca pozostaje w cieniu osiągnięć uczniów, ale oni go dobrze wspominają po latach.”
Swoim poświeceniem dodaje motywacji uczniom. Wspiera ich psychicznie i emocjonalnie. Nie próbuje się wywyższać. Jego największa nagrodą za za trud włożony w prace z uczniami jest ich sukces. Spotyka się on z akceptacją wśród wychowanków. Zazwyczaj taki typ nauczyciela jest sobie ceniony gdyż jest duchowym przewodnikiem. Uczniowie wiedzą ze mogą na nim polegać, że nie doświadczą zawodu z jego strony. Pozostaje z uczniami niezależnie od tego czy ponoszą oni sukcesy czy też porażki

6. Przedsiębiorca. Nauczyciel „sprytny menedżer" konsultuje i uzgadnia, za¬wiera kontrakty, czuwa nad ich realizacją, stosuje kontrolę jakości, dokonuje odbio¬ru produktu. Stosunki w klasie są rzeczowe, a uczniowie sprawni i samodzielni.”
Nie ma zawiązanej relacji uczeń -nauczyciel. Stosunki są obojętne łączy ich to samo miejsce w tym samym czasie i cel: zdobywanie i przekazywanie wiedzy. Stosunki ograniczają się do rozmowy tematycznej na lekcji bądź załatwienia spraw klasowych. Z jednej strony pozwala to na szybsze usamodzielnienie się jednostki co z kolei ma wpływ na późniejsze funkcjonowanie w społeczeństwie. Jednakże nie każdemu to wystarcza, niektórzy potrzebują choć odrobiny uwagi i poświęcenia.
.












5. PODSUMOWANIE


Nauczyciel w zależności od charakteru i osobowości znajduje akceptację wśród społeczności uczniowskiej. Musi się czymś wyróżniać albo posiadać wrodzony dar umiejętnego dostosowywania się do wymogów poszczególnych uczniów. W zawodzie nauczyciela oprócz wyłożenia teoretycznej wiedzy i zrealizowania programu nauczania chodzi o coś więcej. Ma on za zadnie pokazać uczniom na czym polega prawidłowe funkcjonowanie jednostki w społeczeństwie. Na jego barkach spoczywa ogromna odpowiedzialność nie tylko za bezpieczeństwo fizyczne ale także prawidłowy rozwój psychiczny. W związku z tym na nauczycielu jest wywierana presja ze strony rodziców. Przekonanie rodziców ze nauczyciel to zawsze ten zły- a uczeń dobry jest błędem. Należy pamiętać że nauczyciel to także człowiek który Mozę mieć gorszy dzień jak każdy dlatego też nie można podchodzić do niego tylko i wyłącznie pod kątem krytyki….. Od dobrego nauczyciela oczekuje się gotowości dystansowania się wobec wymagań programowych…… Czasem bywa tak, że nauczyciel bardzo się stara dotrzeć do ucznia niestety nie ma on siły przebicia. Jest to odbierane negatywnie i działa na jego niekorzyść. Uczniowie często nie potrafią docenić tego co się dla nich robi. Z drugiej strony jednak nauczyciel powinien też zrozumieć ze każdy uczeń nie jest taki sam i to co będzie się podobało jednemu niekoniecznie spotka się z akceptacją drugiego. Jednak trzeba być cierpliwym i co najważniejsze nie zniechęcać się, nauczyć się określać mocne i słabe strony ucznia i w umiejętny sposób je wykorzystywać.
























BIBLIOGRAFIA :


1. Konarzewski K. „Sztuka nauczania – Szkoła” , wyd. PWN, Warszawa 1992
2. Konarzewski K., „Sztuka nauczania - Czynności nauczyciela”, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1992
3. Kwiatkowska H. „Pedeutologia”, Wydawnictwo Akademickie i profesjonalne, Warszawa 2008
4. Muszkieta R., „Nauczyciel w reformującej się szkole” , Poznań 2001
5. Bolesław Niemierko ,”Kształcenie Szkolne”, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2007
6. Ostrowska, Jan Tatarowicz „Zanim w szkole będzie źle”, Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej, Warszawa 2004

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz